Palermo is de hoofdstad van Sicilië en meteen één van de meest bijzondere steden van Italië. De stad heeft in haar lange geschiedenis een indrukwekkende rij veroveraars gehad: Arabieren, Noormannen, Byzantijnen en Spanjaarden lieten allemaal hun stempel achter. Dat zie je op elke straathoek – koepels in Arabische stijl naast gotische paleizen, gouden kapellen met Byzantijnse mozaïeken en kleurrijke markten die eerder aan Marrakech doen denken dan aan Italië. Tegelijk heeft Palermo een rauw randje. Smalle straatjes met wapperende was, afbrokkelende gevels en een verkeerscaos waar je van duizelt. Maar juist dat ongepolijste maakt de stad zo fascinerend. Palermo is niet strak en gepolijst – het is echt, luid, druk en vol leven. Geen andere Europese stad voelt zo Mediterraans, Arabisch en Italiaans tegelijk. Wat te doen in Palermo? Hieronder vind je 15 bezienswaardigheden die je echt gezien moet hebben: van gouden kapellen en griezelige catacomben tot bruisende markten en een opvallende street art-scene.
Welk hotspots mag jij niet missen? Onze tips:
- Voor het mooiste uitzicht over Palermo: Drie opties, elk met een ander perspectief. Het dak van de Kathedraal van Palermo geeft je een panorama over de oude binnenstad. De Santa Caterina kerk doet het niet onder en kijkt ook uit op de Fontana Pretoria beneden. Monte Pellegrino is de enige plek waar je de volledige kustlijn én de stad tegelijk ziet.
- Voor de mooiste foto’s: Quattro Canti en de Fontana Pretoria zijn de klassiekers – beide fotogeniek op elk moment van de dag, ’s avonds verlicht. De street art rondom de Via Carrettieri levert een heel ander soort beelden op: enorme murals van meerdere verdiepingen hoog. En Mercato di Ballarò is een waar visueel spektakel van kleuren, kraampjes en drukte.
- Als de chaos je even te veel wordt: Palermo is luid en druk, en dat is precies de charme – maar een adempauze is soms welkom. De Orto Botanico is de groenste uitweg, met schaduw en rust op 10 minuten van het centrum. Mondello Beach ligt op 10 kilometer en voelt als een compleet andere wereld. Monte Pellegrino biedt natuur én uitzicht voor wie even wil wandelen.
- Voor de Arabisch-Normandische architectuur: Dit is dé specialiteit van Palermo en nergens ter wereld vind je zoveel van dit erfgoed op zo’n klein oppervlak. De Cappella Palatina is het hoogtepunt, maar La Martorana (met Koranverzen in de zuilen), het Castello della Zisa en de Kathedraal van Palermo laten elk een ander facet zien van deze unieke stijlmix.
- Cappella Palatina & Palazzo dei Normanni
- Kathedraal van Palermo
- Quattro Canti
- Teatro Massimo
- Fontana Pretoria
- Santa Caterina kerk & I Segreti del Chiostro
- Catacombe dei Cappuccini
- La Martorana
- De markten: Ballarò, Capo en Vucciria
- Orto Botanico di Palermo
- Monte Pellegrino
- Street art in Palermo
- Mondello Beach
- Castello della Zisa
- No Mafia Memorial
Bekijk populaire hotels in de deze regio
Cappella Palatina & Palazzo dei Normanni
Het oudste koninklijke paleis van Europa, en het absolute hoogtepunt vind je binnenin: de Cappella Palatina uit 1130. De kapel is van vloer tot plafond bedekt met gouden Byzantijnse mozaïeken, gemaakt door de beste vakmannen van die tijd. De afbeeldingen tonen het leven van Christus, heiligen en profeten in ongelooflijk veel detail – je blijft er naar kijken. Het plafond heeft een Arabische honingraatstructuur, de vloer bestaat uit strak ingelegde marmeren geometrische patronen. Het paleis zelf werd in de 9e eeuw door de Arabieren gebouwd en later overgenomen en uitgebreid door de Noormannen – die gelaagdheid zie je aan alles. In de kelder zijn nog overblijfselen te zien van een oude Punische vestiging. Tegenwoordig huisvest het het regionale parlement van Sicilië.
Kathedraal van Palermo
De Cattedrale di Palermo is een van de meest opmerkelijke kerken van Italië – niet omdat het één consistente stijl heeft, maar juist omdat het er meerdere door elkaar heeft. Je herkent er Normandische bogen, Moorse koepels, gotische torens en neoklassieke elementen, allemaal op één bouwwerk. De kerk werd gebouwd in 1185 op een plek waar eerder een moskee stond – die islamitische periode zie je nog terug aan een zuil met passages uit de Koran. Binnenin vind je de graven van de vroegere koningen van Sicilië. Het echt toffe: je kunt voor een paar euro het dak beklimmen. Van bovenaf heb je een panoramisch uitzicht over de oude stad, de haven en de omringende bergen. Zonsondergang is sowieso het beste moment.
Quattro Canti
Quattro Canti – letterlijk ‘vier hoeken’ – is het centrale kruispunt van Palermo, waar de Via Maqueda en de Via Vittorio Emanuele elkaar snijden. Op alle vier de hoeken staan identieke 17e-eeuwse barokke gebouwen met rijkversierde gevels. Elke gevel heeft drie lagen: onderaan een fontein, in het midden een beeld van een Spaanse koning en bovenaan een beeld van de beschermheilige van die stadswijk. In de loop van de dag verlicht de zon telkens een andere gevel – het plein ziet er ’s ochtends dus heel anders uit dan ’s middags. Het is een punt waar je tijdens je bezoek meerdere keren langs komt, want bijna alle bezienswaardigheden van de stad liggen er op loopafstand van. Even stoppen en goed naar boven kijken is het allerminste wat je kunt doen.
Teatro Massimo
Het Teatro Massimo Vittorio Emanuele opende in 1897 en is het grootste operagebouw van Italië – en het derde grootste van Europa, na Parijs en Wenen. Het gebouw is ontworpen in neoklassieke stijl met enorme zuilen en een monumentale trap aan de voorkant. De akoestiek is beroemd: het plafond kan open, waardoor verse lucht de zaal instroomt. Er is ook een zogeheten echozaal – een kleine ruimte waar je alleen je directe gesprekspartner kunt verstaan, ooit speciaal bedoeld voor geheime onderhandelingen. Ga je precies in het midden van de zaal staan, dan draaien de rollen om: iedereen hoort jóuw stem, alsof je een microfoon hebt. Filmliefhebbers herkennen de imposante trap als decor voor de slotscènes van The Godfather Part III.
Fontana Pretoria
Op het Piazza Pretoria, vlak achter Quattro Canti, staat de opvallendste fontein van Palermo: de Fontana Pretoria, ook wel de ‘Fontein van de Schaamte’ genoemd. De fontein dateert uit 1554 en is gemaakt door de Florentijnse beeldhouwer Francesco Camilliani. Oorspronkelijk was hij bedoeld voor een villa in Toscane, maar werd in 1573 naar Palermo gebracht. De fontein is enorm – 12 meter hoog en maar liefst 133 meter in omtrek – en versierd met tientallen naakte nimfen, riviergoden en mythologische figuren in wit marmer. De conservatieve katholieke kerkgangers van Palermo waren zo geschokt door al dat naakt dat het zijn bijnaam ‘Plein van de Schaamte’ kreeg. Door het veranderende zonlicht krijgen de marmeren beelden gedurende de dag steeds een andere tint.
Santa Caterina kerk & I Segreti del Chiostro
Direct op het Piazza Bellini, naast de Fontana Pretoria, staat de Santa Caterina kerk – een voormalig klooster dat van buiten nogal sober oogt maar van binnen een barok meesterwerk blijkt te zijn. Fresco’s bedekken muren en koepel, marmeren ornamenten zijn overal. Beklim na je bezoek het dak voor het beste uitzicht over Palermo: 360 graden, inclusief zicht op de Pretoriafontein, de haven en de omringende bergen. Het echte geheim van deze plek is de kloosterwinkel I Segreti del Chiostro, in de oude kloostergang. Nonnen bakken hier dagelijks traditionele Siciliaanse lekkernijen op basis van eeuwenoude recepten: de minni di vergini zijn zoete gevulde cakejes met een kersje erop, en de cannoli worden ter plekke gevuld met verse ricotta. Neem ze mee naar de stille binnenplaats met fontein.
Catacombe dei Cappuccini
Dit is de meest griezelige bezienswaardigheid van Palermo – en tegelijk een van de meest fascinerende. Onder de kerk van de Cappucciners liggen ondergrondse gangen vol met gemummificeerde lichamen, opgehangen aan de muren of uitgestald in houten kisten. Meer dan 8.000 lichamen en 1.252 mummies uit de periode van de 17e tot 19e eeuw. In 1599 begroeven de monniken hier voor het eerst een overleden broeder; daarna werd het een erezaak om hier begraven te worden. Veel van de lichamen zijn nog gekleed in de originele kleding van hun tijd. Het meest indrukwekkende is het lichaam van de bijna tweejarige Rosalia Lombardo, geconserveerd in 1920 en nog steeds opvallend goed bewaard. Ga alleen als je weet wat je kunt verwachten – het is écht niet voor iedereen.
La Martorana
Op het Piazza Bellini, recht tegenover de Santa Caterina kerk, staat La Martorana – officieel de Santa Maria dell’Ammiraglio. De kerk werd gebouwd in de 12e eeuw, vlak nadat de Noormannen Sicilië hadden veroverd van de Arabieren. De bouw lieten ze uitvoeren door Arabische vakmannen, en dat zie je: in de zuilen zijn nog altijd versregels uit de Koran gegraveerd, midden in een katholieke kerk. De gouden Byzantijnse mozaïeken zijn het echte spektakel – van glas met bladgoud en edelstenen, en ze bedekken vrijwel elk oppervlak. Later, in de barokperiode, kregen delen van het interieur een update met weelderige ornamenten en schilderingen. Vier stijlen in één kerk: Normandisch, Arabisch, Byzantijns en barok – en dat alles in een relatief klein gebouw.
De markten: Ballarò, Capo en Vucciria
Palermo heeft drie grote straatmarkten en ze zijn alle drie de moeite waard. De oudste en drukste is Mercato di Ballarò: een doolhof van smalle straatjes overdekt met doeken en parasols, vol kramen met verse vis, groenten, olijven en kaas. De sfeer voelt meer als een Arabische souk dan een Italiaanse markt – verkopers prijzen luidkeels hun waren aan, rook van eetstaletjes vult de straten. Mercato del Capo heeft meer eetgelegenheden en is dé plek voor een lokale lunch. De Vucciria was vroeger een grote vismarkt, maar is nu een volkswijk met cafés en een levendige avondsfeer. De straten rondom alle drie de markten zijn vol street art en sfeer – even zo interessant als de markten zelf.
Orto Botanico di Palermo
Wie even wil ontsnappen aan de drukte van Palermo, doet er goed aan de Orto Botanico op te zoeken. De botanische tuin bestaat al sinds 1785 en beslaat ruim 10 hectare langs de kustlijn van de stad. Er groeien meer dan 12.000 plantensoorten, van Siciliaanse streekplanten tot zeldzame exotische soorten van over de hele wereld. Verspreid over het terrein staan monumentale neoklassieke gebouwen – een gymnasium, calidarium en tepidarium – die de tuin al eeuwen lang begrenzen. Er zijn ook broeikassen, een aquarium en bankjes op schaduwrijke plekken. De tuin wordt onderhouden door de afdeling Plantkunde van de Universiteit van Palermo en fungeert als onderzoekscentrum. Ga er ’s ochtends naartoe – ’s middags is het er snikheel.
Monte Pellegrino
Ten noorden van Palermo steekt de Monte Pellegrino op uit het landschap, vlak naast de stad. Van bovenaf kijk je uit over de volledige kustlijn van Palermo, de haven en de Middellandse Zee – het beste natuuruitzicht van de omgeving. Bovenop de berg vind je het heiligdom van Santa Rosalia, de patroonheilige van Palermo, dat in een rotsgrot is uitgehakt. De berg is te bereiken met de auto of met een busdienst die regelmatig vertrekt vanuit het Politeamaplein in het centrum. Wandelaars kunnen ook omhoog lopen via de bergpaden – de route biedt steeds wisselende uitzichten over de stad. Houd je van rotsklimmen? De bergwanden van de Monte Pellegrino zijn bij klimmers populair.
Street art in Palermo
Palermo heeft een van de leukste open-air straatkunstscenes van Italië, en de beste concentratie vind je in de straatjes rondom de Via Carrettieri en Piazza Caracciolo. Een wijk met smalle straten en deels vervallen gebouwen, volledig opgesierd met muurschilderingen van soms meerdere verdiepingen hoog. Je vindt er portretten van Falcone en Borsellino – de onderzoeksrechters die streden tegen de maffia – scènes uit The Godfather, grappige cartoons en abstracte werken. De streetart is niet geconcentreerd op één plek maar verspreid over een wandelroute van een uurtje. Typ ‘Murale di Zolta’ in op Google Maps als startpunt en sla dan de zijstraten in. Bijna elke muur levert een goede foto op, dus neem je camera mee.
Mondello Beach
Op een kleine 10 kilometer van het centrum van Palermo ligt Mondello Beach – het strand van de stad en favoriet bij de locals. Het heeft zacht wit zand en helder blauw water, wat voor Sicilië niet vanzelfsprekend is. Je kunt gratis een plek zoeken op het openbare gedeelte, of voor ongeveer 15 euro per persoon een ligstoel en parasol huren bij een van de privé-lido’s. Midden op het strand staat een Art Nouveau pier uit het begin van de 20e eeuw met een restaurant en bar. In de zomer is het er erg druk, maar ’s ochtends vroeg of aan het einde van de middag is het een stuk rustiger. Mondello is makkelijk te combineren met een halve dag in Palermo zelf.
Castello della Zisa
Het Castello della Zisa ligt een stukje buiten het historische centrum en is een van de meest bijzondere gebouwen van Palermo. De bouw begon in de 12e eeuw in opdracht van de Normandische koning Willem I, maar werd geheel uitgevoerd door Arabische ambachtslieden – en dat zie je aan alles. De gevels hebben sierlijke bogen en decoratieve Arabische patronen, de indeling is gebaseerd op islamitische architectuur. Het kasteel deed dienst als zomerresidentie en jachthuis van de Normandische koningen. De centrale hal met mozaïekdecoratie en een fontein is het meest indrukwekkende deel. Het gebouw staat op de UNESCO-lijst als onderdeel van het Arabisch-Normandisch Palermo. Binnen is ook een museum met islamitische kunstwerken en gebruiksvoorwerpen uit die periode.
No Mafia Memorial
In het historische centrum van Palermo, aan de Corso Vittorio Emanuele, vind je het No Mafia Memorial: een klein maar indrukwekkend museum over de strijd tegen de Cosa Nostra. De maffia hield Palermo decennialang in een ijzeren greep – lokale bedrijven betaalden beschermingsgeld, tegenstanders werden vermoord. In het museum leer je over de mensen die opstonden, zoals de onderzoeksrechters Giovanni Falcone en Paolo Borsellino, die in 1992 bij twee afzonderlijke bomaanslagen werden gedood. In de stad zelf kom je de sporen van die strijd overal tegen: muurschilderingen van Falcone en Borsellino, een Wall of Legality bij Teatro Massimo en speciale wandeltours. Die tours zijn een aanrader als je meer wilt begrijpen van de recente geschiedenis van Palermo.
Bekijk andere blogs over deze regio
FAQ: veelgestelde vragen
Dat hangt echt af van je kind. De catacomben bevatten meer dan 8.000 gemummificeerde lichamen, waarvan sommige nog goed herkenbaar zijn als mensen. Kinderen die snel schrikken of gevoelig zijn, laat je beter buiten. Voor avontuurlijkere kinderen boven de 10 jaar kan het juist heel interessant zijn – het is ook meer fascinerend dan eng, als je weet wat je gaat zien.
Beide zijn de moeite waard, maar ze kijken in andere richtingen. Vanuit de kathedraal kijk je meer richting de omringende bergen en de haven. De Santa Caterina kerk heeft een iets centraler perspectief, met de Fontana Pretoria recht beneden je en de drukke pleinen van het historische centrum. Als je maar één dak wilt beklimmen, ga dan voor de Santa Caterina – de combinatie met de bakkerij en het klooster maakt het bezoek extra de moeite waard.
Nee, de drie grote markten – Ballarò, Capo en Vucciria – zijn op zondag gesloten. Plan je marktbezoek op een doordeweekse dag of op zaterdag. ’s Ochtends vroeg is het het drukst en het actiefst: dan zijn de kramen volledig gevuld en staat alles op scherp.
Sterk aan te raden, zeker in het hoogseizoen. De Cappella Palatina is de populairste bezienswaardigheid van Palermo en de toegang is beperkt. Zonder reservering kun je aankomen bij een lange rij of zelfs gesloten deur. Online boeken geeft je een tijdslot en scheelt flink wat wachttijd. Op zondag is de kapel bovendien maar tot 12:30 uur open – reken dus goed uit wanneer je wilt gaan.
Met twee volle dagen kom je ver, maar drie dagen is comfortabeler. Op dag één doe je het historische centrum: Cappella Palatina, kathedraal, Quattro Canti, Fontana Pretoria en de markten. Dag twee is perfect voor de catacomben, Santa Caterina, het Castello della Zisa, La Martorana en de street art wijk. Op dag drie trek je de stad uit naar Mondello Beach of Monte Pellegrino – of je maakt een dagtrip naar de Duomo di Monreale, een half uur buiten de stad.
