Met de trein ben je er in 12 minuten vanuit Amsterdam, maar Zaandam voelt meteen anders dan de drukte van de hoofdstad. Groene houten huisjes, molens langs de rivier de Zaan, en een industrieel verleden dat hier nog overal tastbaar is — in fabrieken, pakhuizen en musea. De Zaanstreek was in de 17e en 18e eeuw het oudste industriegebied van West-Europa, en dat gevoel proef je hier nog steeds. De Zaanse Schans is veruit de bekendste reden om te gaan, maar Zaandam heeft meer te bieden. In het centrum vind je een houten huisje waar een Russische tsaar ooit acht dagen verbleef, een hotel opgebouwd uit zeventig gestapelde Zaanse huisjes en een voormalig wapenterrein dat uitgegroeid is tot een van de leukste creatieve hotspots van Noord-Holland. Wij zetten in deze blog de 11 leukste bezienswaardigheden van Zaandam op een rij, van het gratis toegankelijke openluchtmuseum tot de laatste werkende verfmolen ter wereld.
Welk hotspots mag jij niet missen? Onze tips:
- Bij slecht weer: Het Zaans Museum met de Verkade Experience, het Czaar Peterhuisje, Museum Zaanse Tijd en de Klompenmakerij zijn allemaal prima indoor opties. Je kunt er makkelijk een halve dag mee vullen als de weergoden niet meewerken.
- Gratis de deur uit: Het terrein van de Zaanse Schans is gewoon vrij toegankelijk, de kaasdemonstratie bij Catharina Hoeve kost niks, het buitenmuseum van het Hembrugterrein ook niet, en even langslopen bij het Inntel Hotel voor een foto kost je alleen wat schoenenzolen.
- Met kinderen: De Klompenmakerij houdt kids bezig met de demonstraties en de gekke klompencollectie. Bij Catharina Hoeve mogen ze kaas proeven. En Verfmolen De Kat is leuk om naar boven te klimmen — die maalstenen zijn groot genoeg om indruk te maken.
- Actief en buiten: Huur een sloep bij de Zaanse Rederij en vaar zelf over de Zaan, loop de begeleide Monet wandeling langs zijn schilderijlocaties, of verken de Zaanse Schans gewoon te voet in je eigen tempo.
Bekijk populaire hotels in de deze regio
De Zaanse Schans
De Zaanse Schans is waarom de meeste mensen überhaupt naar Zaandam komen, en dat is begrijpelijk. Dit openluchtmuseum is een reconstructie van een Zaans dorp rond 1850: zes molens langs het water, houten groen-witte huisjes, werkplaatsen en een omringend polderlandschap. Ooit stonden er 600 windmolens in de Zaanstreek — hier zie je er zes van, en sommige draaien nog gewoon. Toegang tot het gebied is gratis, al kost het bezoeken van afzonderlijke musea en molens extra. Tip: wees er voor 9 uur ’s ochtends als je rustig foto’s wil maken, want rond kwart over negen arriveren de eerste touringcars en dan waaieren busladingen vol dagjesmensen snel uit. Met miljoenen bezoekers per jaar is dit een van de tien best bezochte bezienswaardigheden van Nederland.
Verfmolen De Kat
Van de zes windmolens op de Zaanse Schans is De Kat de enige die je ook écht kunt betreden — en er is een heel goede reden om dat te doen. Dit is de laatste werkende verfmolen ter wereld. Molenaars vermalen hier op de ambachtelijke manier grondstoffen tot poeder voor het maken van verf en pigmenten, precies zoals dat eeuwenlang werd gedaan. Klim de trap op om de gigantische maalstenen van dichtbij te bekijken, en stap daarna het houten balkon op voor een panoramisch uitzicht over de Zaanse Schans en de rivier de Zaan. In de winkel kun je pigmenten kopen om er zelf verf van te maken. Entree is €6 per persoon, €3 voor kinderen tot en met 17 jaar.
Zaans Museum en de Verkade Experience
Schuin naast de Zaanse Schans staat het Zaans Museum, en dit is makkelijk een van de betere musea van Noord-Holland. De collectie telt meer dan 32.000 voorwerpen, van antieke meubels en klederdracht tot de vintage verpakkingen van Albert Heijn, Honig, Duyvis en Lassie. Want de Zaanstreek stond ooit bekend als ‘de provisiekast van Nederland’, en dat verhaal komt hier mooi tot leven. Speciaal de moeite waard is de Verkade Experience: een nagebouwde koekjes- en chocoladefabriek van begin 20e eeuw, compleet met ratelende machines. Er hangt ook het schilderij De Voorzaan en de Westerhem van Claude Monet, gemaakt in 1871 tijdens zijn verblijf van vier maanden in Zaandam.
Kaasmakerij Catharina Hoeve
Bij Catharina Hoeve zie je hoe Goudse kaas wordt gemaakt, van het melken van koeien, geiten en schapen tot het pekelen, drogen en rijpen. Een kaasmaker in oud-Hollandse klederdracht geeft de demonstratie, en daarna kun je proeven. De schuur zelf is een reconstructie van een 19e-eeuwse boerenschuur uit de Zaanstreek — en de herkomst is opvallend: Albert Heijn schonk dit gebouw in 1987 aan de Zaanse Schans, bij het 100-jarig bestaan van de supermarktketen. De kaasmakerij hoort bij het merk Henri Willig, dat al sinds 1974 kaas maakt. Toegang is gratis, en in de winkel kun je meteen een stuk kaas meenemen voor thuis.
Klompenmakerij en Klompenmuseum
In Klompenatelier De Zaanse Schans maak je kennis met hoe traditionele Hollandse klompen worden gemaakt op dezelfde manier als honderd jaar geleden. Klompenmakers geven demonstraties in meerdere talen, van Nederlands tot Chinees. Voordat je in de werkplaats terechtkomt, loop je eerst door het Klompenmuseum, waar een van de grootste klompencollecties van Nederland staat opgesteld: werkklompen, bruidsklompen, streekklompen en een onverwacht topstuk — een diamanten klomp geïnspireerd op het beroemde kunstwerk For the Love of God van Damien Hirst. In de winkel staan klompen in alle maten, kleuren en ontwerpen. Met een miljoen bezoekers per jaar is dit een van de drukst bezochte plekken op de Zaanse Schans.
Czaar Peterhuisje
In het centrum van Zaandam, op loopafstand van het station, staat een van de meest bijzondere gebouwen van Noord-Holland. Dit kleine houten huis dateert uit 1632 en dankt zijn faam aan een historisch bezoek: in 1697 logeerde de Russische tsaar Peter de Grote hier acht dagen om het vak van scheepstimmerman te leren. Destijds was het gewoon een arbeidershuisje. Binnen zie je twee kamers en een zolder ingericht zoals in die tijd, plus een dodenmasker van de tsaar en twee portretten die er al hangen sinds 1847. Zo bijzonder vond tsaar Alexander III het huisje dat hij het in 1895 liet ommuren met steen om het te beschermen. Het museum is gesloten op maandag.
Inntel Hotels Amsterdam Zaandam
Niet veel hotels verdienen een plekje in een lijst met bezienswaardigheden, maar het Inntel Hotel is een uitzondering. De gevel bestaat uit zeventig traditionele Zaanse huisjes op elkaar gestapeld, verspreid over twaalf verdiepingen in vier Zaanse groentinten. Elk huisje is anders: van een eenvoudige arbeiderswoning tot een statige notariswoning. Helemaal bovenin zit een blauw huisje, geïnspireerd op het schilderij dat Claude Monet maakte van een huis aan de Hogendijk in 1871. Het hotel is een ontwerp van architect Wilfried van Winden en opende in 2010. Je hoeft er niet te overnachten om ervan te genieten — het staat vlak bij het treinstation, dus je loopt er vanzelf langs.
MonetAtelier en de Monet wandeling
Wist je dat Claude Monet in 1871 vier maanden in Zaandam woonde? De toen nog jonge schilder maakte hier 25 schilderijen en 9 tekeningen van de Zaanstreek. In het MonetAtelier, in het verlengde van de Gedempte Gracht, hangen replica’s van al die 25 werken — gemaakt door Zaanse kunstenaars. Het meest dierbaar aan Monet was het schilderij La Maison Bleue, waarop ook zijn vrouw en zijn zoontje staan afgebeeld. Het blauwe huis aan de Hogendijk 78 bestaat nog steeds en is in 2014 weer blauw geverfd. Vanuit het atelier kun je een begeleide Monet wandeling lopen langs de plekken die hij op het doek zette, voor €12,50 per persoon.
Hembrugterrein
Het Hembrugterrein was jarenlang streng verboden terrein: hoge hekken, strenge beveiliging en niemand van buiten had een idee wat er achter die hekken gebeurde. Want hier produceerde het Nederlandse leger van 1895 tot 2003 alle munitie, wapens en artillerie. Na de sluiting raakten de tientallen fabriekspanden langzaam in verval — tot de hekken in 2014 opengingen en het terrein een volledig nieuw leven begon. Nu vind je er creatieve ondernemers, exposities van ArtZaanstad, het gratis Hembrug Museum met vitrines buiten en restaurant Lab-44 in een monumentaal laboratoriumgebouw uit 1918. Op elke eerste zondag van maart tot november kun je een rondleiding meelopen om de verhalen achter dit mysterieuze complex te horen.
Museum Zaanse Tijd
In een van de schilderachtige Zaanse huisjes op de Zaanse Schans zit een museum dat je misschien niet direct op je lijstje had staan, maar het is de moeite waard. Museum Zaanse Tijd heeft een uitgebreide collectie zeldzame klokken uit de 17e en 18e eeuw: hangklokken van bijzondere houtsoorten, scheepschronometers, zandlopers en zonnewijzers. Topstuk is een middeleeuws torenuurwerk uit 1520, waarbij de tijd dagelijks handmatig gelijkgezet moest worden bij zonsopgang en -ondergang via het verzetten van gewichtjes. Dat veranderde pas met de uitvinding van het slingeruurwerk door Christiaan Huygens in 1656. De sfeervolle stijlkamers maken het bezoek extra aangenaam. Entree is €12 voor volwassenen, €6 voor kinderen.
Varen op de Zaan
Zaandam bekijken vanaf het water is echt een aanrader. De Zaan kronkelt dwars door de Zaanstreek en vanaf het water zie je molens, oude pakhuizen en fabrieken van een heel andere kant. De Zaanse Rederij verhuurt sloepen voor 6, 8 of 10 personen — een vaarbewijs heb je niet nodig, de stuurman moet minimaal 21 jaar zijn. Met de WindMillHopper maak je een vaartocht in een open sloep langs de molens van de Zaanse Schans. Liever gewoon meevaren? Met Zaanveer kun je als groep een rondvaart boeken langs Zaandam en de Zaanse Schans. Op een mooie dag kun je tussendoor aanleggen bij een van de terrasjes aan de oever.
Bekijk andere blogs over deze regio
FAQ: veelgestelde vragen
Probeer er vóór 9 uur te zijn. Rond kwart over negen komen de eerste touringcars aan, en daarna waaieren er snel groepen over het terrein uit. Voor 9 uur heb je de molens en de huisjes grotendeels voor jezelf — perfecte omstandigheden voor foto’s zonder honderden andere mensen in beeld.
Nee. Vanuit Amsterdam CS ben je met de trein in 12 minuten op het station van Zaandam, en die trein rijdt meerdere keren per uur. Het centrum loop je zo in. Voor de Zaanse Schans pak je de bus of een OV-fiets, want dat ligt zo’n 6 kilometer van het station. Kom je toch met de auto? Op parkeerterrein De Burcht parkeer je de hele dag voor €6.
Reken op een volle dag als je zowel de Zaanse Schans als het centrum wil zien. De Zaanse Schans alleen al houdt je makkelijk twee à drie uur bezig, zeker als je ook een molen bezoekt en in het Zaans Museum duikt. Voeg daar het Czaar Peterhuisje, het Hembrugterrein en een vaartocht op de Zaan aan toe, en je hebt zomaar een dag vol. Wil je in de buurt overnachten? Kies dan voor een vakantiepark in de Zaanstreek.
Genoeg. Het Zaans Museum met de Verkade Experience is makkelijk twee uur, het Czaar Peterhuisje is klein maar interessant, en Museum Zaanse Tijd is een prima niche-uitje voor wie van klokken houdt. De Klompenmakerij is deels overdekt. Een regendag in Zaandam komt goed uit als je de musea op de Zaanse Schans nog niet hebt gedaan.
Meer dan je denkt. Albert Heijn (de persoon, 1865–1945) nam in 1887 de kruidenierswinkel van zijn vader over in het nabijgelegen Oostzaan — dat was het begin van de bekendste supermarktketen van Nederland. Op de Zaanse Schans staat een replica van die eerste winkel uit 1887. En de kaasschuur van Catharina Hoeve? Schonk Albert Heijn in 1987 aan de Zaanse Schans, bij het 100-jarig bestaan van het bedrijf.
