Ede staat op veel mensen hun radar als vertrekpunt naar de Veluwe, maar als je erin duikt, is er in Ede zelf ook heel wat te beleven. De stad heeft een bijzonder verleden als garnizoensstad en industriecentrum, ligt aan de rand van één van de grootste nationale parken van Nederland én heeft een streetartscene die je echt niet verwacht in een Gelderse gemeente: Genoeg reden dus om niet alleen door Ede te rijden, maar er ook daadwerkelijk te stoppen. We zetten de 16 leukste bezienswaardigheden van Ede voor je op een rij; van wereldberoemde kunst tot een kruidenier uit 1904. De omgeving is sowieso makkelijk te combineren. Nationaal Park De Hoge Veluwe grenst bijna aan de stad, de Ginkelse Heide ligt om de hoek en musea, molens en een historisch kazerneterrein liggen allemaal op fietsafstand van het centrum.
Welk hotspots mag jij niet missen? Onze tips:
- Actief en buiten: Nationaal Park De Hoge Veluwe, Ginkelse Heide, wild spotten op de Veluwe, Middelpunt van Nederland (Goudsberg).
- Met kinderen: Nederlands Tegelmuseum (zelf een tegeltje schilderen), Nationaal Park De Hoge Veluwe (witte fietsen en stuifzand), Schaapskudde & Schaapskooi, de drie molens van Ede.
- Voor foodies en terrasjesliefhebbers: Smaakpark op het kazerneterrein, Jorisbrood in de Mauritskazerne, Bernardo’s IJssalon, Lammert van de Bospoort.
- Geschiedenis en cultuur: Kazerneterrein & ENKA-fabriek, Museum Deelen, Kröller-Müller Museum & beeldentuin, streetart-route door het centrum.
- Nationaal Park De Hoge Veluwe
- Kröller-Müller Museum & beeldentuin
- Ginkelse Heide & Airborne-herdenking
- Streetart-route door het centrum
- Kazerneterrein & ENKA-fabriek
- Museum Deelen – Vliegbasis Deelen
- Nederlands Tegelmuseum (Otterlo)
- Schaapskudde & Schaapskooi
- Uitkijktoren De Koepel (Lunteren)
- Lammert van de Bospoort
- Kasteel Hoekelum
- Wild spotten op de Veluwe
- De drie molens van Ede
- Middelpunt van Nederland (Goudsberg, Lunteren)
- Edesche Concertzaal & Openluchttheater Eder Kuil
- Smaakpark & culinair Ede
Bekijk populaire hotels in de deze regio
Nationaal Park De Hoge Veluwe
Ede grenst direct aan het Nationale Park De Hoge Veluwe, een van de bekendste natuurgebieden van Nederland met 5.400 hectare bos, heidevelden en zandverstuivingen. Het mooiste: je hoeft zelf geen fiets mee te slepen. Verspreid over het park staan 1.800 witte fietsen die je gratis kunt lenen bij de ingangen. Zet ze op slot? Dat kan niet — pak je ze terug naar de stalling, dan mag de volgende bezoeker er meteen op. Langs de bijna 40 kilometer aan fietspaden passeer je wildobservatieposten, picknickplaatsen en uitkijkpunten. Reisgids Lonely Planet noemde De Hoge Veluwe al een van dé topervaringen van Nederland. Begin vroeg voor de drukte.
Kröller-Müller Museum & beeldentuin
Midden in het park ligt het Kröller-Müller Museum, opgericht door Helene Kröller-Müller en haar man Anton. Het bezit de op één na grootste Van Gogh-collectie ter wereld: bijna 90 schilderijen en ruim 180 tekeningen. Naast Van Gogh hangen hier werken van Monet, Picasso en Mondriaan. Maar eerlijk gezegd is de beeldentuin minstens zo indrukwekkend: 25 hectare groot, met ruim 160 sculpturen van onder anderen Rodin en Dubuffet. Het kunstwerk Jardin d’émail van Dubuffet was jaren gesloten voor restauratie maar is inmiddels weer volledig te bewonderen. Plan minimaal drie tot vier uur — het museum én de tuin tegelijk doe je echt niet in minder dan dat.
Ginkelse Heide & Airborne-herdenking
De Ginkelse Heide ligt vlak buiten Ede en is in augustus spectaculair: de uitgestrekte heidevelden staan dan volop in paarse bloei. Maar de heide heeft ook een historische lading. Elk jaar in september worden hier de luchtlandingen van Operatie Market Garden herdacht, de beroemde geallieerde operatie uit de Tweede Wereldoorlog. Bij de jaarlijkse herdenking worden duizenden parachutisten gedropt boven de heide — een indrukwekkend gezicht dat tienduizenden mensen trekt. Buiten de herdenkingsperiode is het hier rustig; informatiepanelen vertellen over de militaire geschiedenis. De heide is ook een goede plek om wild te spotten: reeën en edelherten laten zich langs de open vlaktes regelmatig zien.
Streetart-route door het centrum
Dat Ede een streetart-route heeft, weten veel bezoekers niet. En dat is zonde, want de afgelopen jaren zijn er tientallen werken in het centrum verschenen: op tunnels, transformatorhuisjes en kale muurvlakken. Sommige muurschilderingen zijn enorm, andere verstop je een beetje. Er is een kaart beschikbaar met alle locaties, zodat je niets mist. De route doe je prima op de fiets of te voet. Het is een mooie manier om het centrum van Ede op een andere manier te leren kennen — en je loopt langs plekken die je anders nooit zou opmerken. Kunstroutes verbinden de werken onderling en zijn ook aan elkaar te koppelen.
Kazerneterrein & ENKA-fabriek
Ede is groot geworden door twee dingen: het leger en de textielindustrie. De ENKA-fabriek vestigde zich hier eind jaren twintig en was de grootste fabriek van Nederland op dat moment — wat Philips voor Eindhoven is, was ENKA voor Ede. De resten van de fabriek zijn nog te zien. De militaire kazernes, ooit bewoond door soldaten in tijden van oorlog, worden nu langzaam omgebouwd tot woningen, horecaplekken en culturele ruimtes. Bakkerij Jorisbrood heeft zich gevestigd in de meer dan 115 jaar oude Mauritskazerne — het ruikt er nu naar zuurdesembrood. In de voormalige smederij vind je het Platform Militaire Historie Ede, met alles over het militaire verleden van de stad.
Museum Deelen – Vliegbasis Deelen
Aan de oostkant van de gemeente Ede ligt Vliegbasis Deelen, een voormalig militair vliegveld dat vlak voor de Eerste Wereldoorlog werd opgeleverd. In de Tweede Wereldoorlog verbouwden de Duitsers het veld grondig tot Fliegerhorst Deelen — daarmee het grootste Duitse vliegveld van heel Nederland. Museum Deelen vertelt het verhaal van de basis, van de oprichting tot het heden, met bijzondere aandacht voor de luchtoorlog boven Nederland tussen 1940 en 1945. De voorwerpen in het museum zijn allemaal authentiek: foto’s, documenten, uniformen. Geen reconstructies of namaak, gewoon de echte spullen. Een bezoek geeft een concreet en direct beeld van wat hier tijdens de bezetting speelde.
Nederlands Tegelmuseum (Otterlo)
In Otterlo, vlak bij het park, zit het Nederlands Tegelmuseum — en dat klinkt misschien saaier dan het is. Het museum heeft de grootste en meest veelzijdige collectie Nederlandse wandtegels en tegeltableaus van het land, met stukken uit de late Middeleeuwen tot hedendaagse keramiek. Je gaat er letterlijk op ontdekkingstocht door de zalen. Leuk voor kinderen: zij mogen zelf een tegeltje beschilderen én er is een speurtocht door het museum. Combineer het bezoek met een tocht door het park, want Otterlo ligt op fietsafstand van het Kröller-Müller Museum. Een verrassend uitje dat je niet snel ergens anders vindt.
Schaapskudde & Schaapskooi
Op de Ginkelse Heide en de Eder Heide grazen twee schaapskudden, beheerd door twee broers die de kuddes als herder begeleiden. Tijdens een wandeling over de heide kom je ze geregeld zomaar tegen. Mis je de kudde? Breng dan een bezoek aan de Schaapskooi aan de N224. Elk jaar op de tweede zaterdag van juni is er het grote Schaapscheerdersfeest, waarbij de schapen van hun wintervacht worden ontdaan — een jaarlijks terugkerende traditie die mensen uit de hele regio trekt. Het is een van die typisch Veluwse dingen die je nergens anders ziet, en juist dat maakt het de moeite waard.
Uitkijktoren De Koepel (Lunteren)
In het Lunterse Buurtbosch in Lunteren staat Uitkijktoren De Koepel, en de geschiedenis ervan is een beetje grappig: het begon als een klein theehuisje. Toen de bomen rondom groeiden en het uitzicht belemmerden, werd het gebouwtje steeds een stukje hoger — totdat het uiteindelijk een volwaardige uitkijktoren was geworden. Vanaf de top heb je met een verrekijker een weids uitzicht over de omgeving. In de zomer worden er exposities en concerten georganiseerd bij de toren. De Koepel ligt in hetzelfde gebied als het geografische middelpunt van Nederland op de Goudsberg — je kunt die twee prima op één dag combineren.
Lammert van de Bospoort
Aan de Amsterdamseweg 20 in Ede zit kruidenier Lammert van de Bospoort — al sinds 1904. De tijd is hier letterlijk blijven stilstaan: zodra je binnenstapt, stap je een wereld in van houten laden, glazen potten en snoepjes voor een paar cent. Dropballen, zuurtjes, kaneelstokken — het staat er allemaal. Leeg naar buiten gaan is praktisch onmogelijk. Het is geen grote bezienswaardigheid in de traditionele zin, maar wel een van die plekken die Ede echt eigen zijn. Voor een korte stop tijdens een wandeling of fietstocht door het centrum is het een van de leukste tussenstops die je kunt maken.
Kasteel Hoekelum
Kasteel Hoekelum is een van de mooiere plekken in de gemeente Ede en trekt veel mensen die op zoek zijn naar een mooie foto. Het imposante kasteel staat op Landgoed Hoekelum, waar je rustig kunt wandelen over het omliggende terrein. Op het landgoed vind je ook Boerderij Hoekelum, een authentieke boerderij met origineel servies. Het is geen kasteel waar je een grote expositie of rondleiding verwacht — het is meer een plek om even rustig rond te lopen, het gebouw van dichtbij te bekijken en te genieten van de omgeving. Precies het soort plek dat je opzoekt als je wat rustiger aan wil doen tussen de drukkere attracties.
Wild spotten op de Veluwe
De Veluwe rondom Ede heeft wat de Gelderse Big Five wordt genoemd: edelherten, reeën, wilde zwijnen, vossen en moeflons. Het hele jaar door zijn er mogelijkheden om wild te spotten, maar de bronsttijd in september is echt bijzonder. De mannetjesherten burlend horen in het bos is een ervaring die mensen bijblijft. Er worden speciale excursies georganiseerd tijdens de bronsttijd, maar je kunt ook zelf naar een wildobservatiepost wandelen — verspreid over de Hoge Veluwe liggen meerdere posten op plekken waar de kans op spotting het grootst is. Natuurcentrum De Ginkel organiseert het hele jaar door rondleidingen en activiteiten rondom wildlife.
De drie molens van Ede
Ede heeft drie werkende molens, en dat is precies wat ze bijzonder maakt: ze draaien nog écht. Als de molenaar aan het werk is, mag je gewoon naar binnen om een kijkje te nemen. De Doesburgermolen is de meest bijzondere van de drie: hij is één van de oudste molens van Nederland én hij kan met de wind meedraaien dankzij de speciale standaard waarop hij staat. Alle drie de molens hebben hun eigen verhalen. Wie Kinderdijk kent en denkt dat molens alleen daar de moeite waard zijn, heeft het mis — de molens van Ede doen er wat betreft sfeer en uitstraling niet voor onder.
Middelpunt van Nederland (Goudsberg, Lunteren)
Op de Goudsberg in Lunteren ligt het geografische hart van Nederland. Dat klinkt als een droog feitje, maar het gebied zelf is allesbehalve saai. Je vindt er actief stuifzand, ongerepte heide, Celtic Fields met een reconstructie van een ijzertijdboerderij en restanten van 19e-eeuwse industrialisatie. Ook uitkijktoren De Koepel staat midden in dit gebied. Er zijn wandel- en fietsroutes die het geheel met elkaar verbinden. Het is een van die plekken waar je laag over laag geschiedenis tegenkomt — van de ijzertijd tot de industriële revolutie — zonder dat je er hard je best voor hoeft te doen. Lunteren ligt op een paar minuten van Ede.
Edesche Concertzaal & Openluchttheater Eder Kuil
Ede heeft twee opvallende podia die de moeite waard zijn om in de gaten te houden. De Edesche Concertzaal staat bekend om kwalitatief hoogwaardig muziekaanbod dat zowel klassieke kenners als mensen die er minder verstand van hebben weet te boeien — het programma is bewust toegankelijk gehouden. Nog bijzonderder is het Openluchttheater in de Eder Kuil. Niet veel Nederlandse plaatsen hebben zo’n buitentheater, en een concert of voorstelling meemaken in de open lucht in de zomer is gewoon een ander soort ervaring dan binnen. Check het programma vooraf, want beide podia hebben een vol seizoen.
Smaakpark & culinair Ede
Op het kazerneterrein vind je Smaakpark, een culinaire plek met een terras in festivalsfeer. Het concept draait om eerlijke producten en gedurfde technieken — gefermenteerde frietjes zijn er een goed voorbeeld van. Binnenkort opent ook een binnenlocatie met verschillende eetstalletjes, een soort permanent food festival. Wie liever ontbijt begint met vers zuurdesembrood, loopt naar Jorisbrood in de Mauritskazerne. Voor een ijsje na een lange wandeldag is er Bernardo’s IJssalon, die al meerdere keren in lijstjes met beste ijssalons van Nederland is verschenen en mensen uit de wijde omtrek trekt. Ede ligt bovendien in het hart van de Foodvalley — de regio die actief werkt aan de voedselproductie van morgen.
Bekijk andere blogs over deze regio
FAQ: veelgestelde vragen
Dat hangt er sterk van af wat je wil. Alleen het Kröller-Müller Museum en een fietstocht door De Hoge Veluwe kost je al snel een volle dag. Wil je ook het centrum, de streetart-route en een stop bij Smaakpark doen? Plan dan een weekend. Een halve dag is eigenlijk te krap om echt iets mee te pakken. Kies daarom voor een vakantiepark in de Gelderse vallei.
Ja, dat zijn twee aparte entrees. Toegang tot het park én het museum koop je het beste als combiticket — dat is voordeliger dan los aan de kassa. Boek online, want aan de ingang kunnen er wachtrijen zijn, zeker in het hoogseizoen.
Augustus is de maand. Dan staan de Ginkelse Heide en de Eder Heide volop paars. Een e-scooter huren bij Pannenkoekenrestaurant Bloem aan de Verlengde Arnhemseweg is een leuke manier om de heide te verkennen — die gaan zo’n 20 kilometer per uur en zijn fluisterstil, dus je verstoort het wild niet.
Ede-Wageningen heeft een eigen treinstation met directe verbindingen vanuit Utrecht en Arnhem. Vanuit het station zijn de meeste bezienswaardigheden in het centrum op loopafstand. Voor De Hoge Veluwe heb je wel een bus of fiets nodig — het park ligt een paar kilometer buiten het centrum.
Genoeg. Het Kröller-Müller Museum is prima bij regen, net als Museum Deelen en het Nederlands Tegelmuseum in Otterlo. Jorisbrood en Smaakpark op het kazerneterrein zijn ook indoor. En Lammert van de Bospoort is altijd een goede reden om even naar binnen te glippen — al koop je er gegarandeerd meer snoep dan je van plan was. Ga je er met kinderen op uit? Kies dan voor een kindvriendelijke activiteit in Gelderland.
