Leiden wordt niet voor niets de Stad van Ontdekkingen genoemd. Binnen de singels vind je 28 kilometer aan grachten, 35 hofjes, zo’n 2800 monumenten én de oudste universiteit en botanische tuin van Nederland. En dat allemaal in een binnenstad die je gemakkelijk te voet verkent — vanaf station Leiden Centraal loop je in een kwartiertje naar het stadshart. In deze blog delen we de 14 leukste bezienswaardigheden in Leiden. Van de eeuwenoude Burcht tot verborgen hofjes en van de Hortus Botanicus tot het museum waar T. rex Trix staat. Wat Leiden zo leuk maakt voor een dagje uit of weekendje weg in Zuid-Holland? Het heeft wel wat weg van Amsterdam, maar dan in het klein: idyllische grachten, statige herenhuizen en een flinke verzameling topmusea, zonder de drukte. Het is bovendien de geboortestad van Rembrandt van Rijn én een echte studentenstad, dus aan gezellige terrassen en kroegen geen gebrek.
Welk hotspots mag jij niet missen? Onze tips:
- Met kinderen: Naturalis is de absolute topper, met T. rex Trix, interactieve spellen en overal onderzoekjes om zelf te doen. Het Rijksmuseum van Oudheden scoort ook goed dankzij de Dummie de Mummie-speurroute en audiotours van Klokhuis-presentatoren. Molen de Valk is leuk voor iets oudere kinderen — de trappen zijn écht steil.
- Snel en gratis: De Burcht beklim je gratis voor het mooiste uitzicht over de stad, de Young Rembrandt Studio kost ook niks en duurt maar zeven minuten, en door de Leidse hofjes en langs de Morspoort wandel je overdag gewoon vrij rond.
- Bij slecht weer: Met Naturalis, het Rijksmuseum van Oudheden en Museum De Lakenhal zit je uren droog. Vul de dag aan met een lange lunch in de Waag.
- Voor de mooiste foto’s: De Morspoort met zijn achthoekige koepel, de Koornbrug met de overkappingen, en Molen De Put naast de Rembrandtbrug aan het Galgewater — dat laatste plekje is misschien wel het mooiste plaatje van Leiden.
- De Burcht van Leiden
- Een rondvaart over de Leidse grachten
- De Hortus Botanicus
- De Pieterskerk
- De Morspoort
- In de voetsporen van Rembrandt
- Het Rijksmuseum van Oudheden
- De Leidse hofjes
- Molen de Valk
- Naturalis Biodiversity Center
- De Koornbrug en het stadhuis
- De Waag aan de Aalmarkt
- Het Academiegebouw en het zweetkamertje
- Museum De Lakenhal
Bekijk populaire hotels in de deze regio
De Burcht van Leiden
Dé plek om je bezoek aan Leiden te beginnen: de Burcht, een van de oudste nog bestaande burchten van Nederland. Het ronde fort staat op een kunstmatige heuvel precies op het punt waar de Oude en de Nieuwe Rijn samenkomen. Via een steile trap klim je naar boven, waar je over het zes meter hoge muurwerk een rondje kunt lopen met prachtig uitzicht over de daken van Leiden. Op de muren staan bordjes met de namen van de gebouwen die je vanaf dat punt ziet. De entree is gratis. Aan de voet van de Burcht zitten twee restaurants waar je na de beklimming kunt neerstrijken voor een borrel of lunch.
Een rondvaart over de Leidse grachten
Leiden telt 28 kilometer aan waterwegen en 88 bruggen, dus de stad vanaf het water bekijken is eigenlijk verplichte kost. De rondvaarten starten bij de Beestenmarkt, het grootste plein van de stad vol terrassen, en duren ongeveer een uur. Onderweg hoor je via de schipper of audiogids allerlei weetjes over de stad. Je vaart onder meer langs het Rapenburg, de mooiste gracht van Leiden. Leuk detail: aan deze gracht zaten de studentenhuizen van voormalig koningin Beatrix (nummer 45) en koning Willem-Alexander (nummer 116). Liever zelf het roer in handen? Je kunt bij verschillende rederijen ook een sloep huren.
De Hortus Botanicus
De Hortus Botanicus is de oudste botanische tuin van Nederland, aangelegd in 1590 als kruidentuin van de universiteit. Tegenwoordig groeien er meer dan 10.000 plantensoorten van over de hele wereld. In de tropische kassen zie je vleesetende planten, orchideeën en de grootste leliesoort ter wereld: de reuzenwaterlelie, met bladeren van wel drie meter doorsnee die een klein kind kunnen dragen. De tuin ligt aan het Rapenburg en is een heerlijke groene pauze midden in de binnenstad, met een beschut terras voor een kop koffie. Bezoek je de Hortus in het weekend? Dan kun je gratis doorlopen naar de Oude Sterrewacht, het oudste nog werkende universitaire observatorium ter wereld.
De Pieterskerk
Al bijna 900 jaar is de Pieterskerk hét ijkpunt van Leiden. De geschiedenis van deze laatgotische kerk gaat terug tot 1121, en binnen vind je eeuwenoude grafstenen — waaronder het graf van schilder Jan Steen. In de Tweede Wereldoorlog deed de kerk zelfs dienst als onderduikplek. Sinds 1975 worden er geen kerkdiensten meer gehouden; tegenwoordig is het vooral een evenementenlocatie. Tegen een kleine vergoeding kun je binnen rondkijken, en in de kerk zit ook het Pieterskerkcafé, een verborgen plekje voor een kop koffie. De kerk ligt in het Pieterskwartier, een wijk vol smalle straatjes en authentieke winkeltjes waar je heerlijk doorheen kunt struinen.
De Morspoort
Leiden had ooit acht stadspoorten, maar er zijn er nog maar twee over. De mooiste is de Morspoort uit 1669, aan de westkant van het centrum. De poort heeft een opvallende achthoekige koepel en deed lange tijd dienst als gevangenis. Daar komt ook de bijnaam Galgenpoort vandaan: aan de voet van de poort lag vroeger het galgenveld, waar gevangenen na hun verblijf in de toren werden geëxecuteerd. Tegenwoordig is het vooral een fotogenieke plek. Loop vanaf de Morspoort even door naar Molen De Put aan het Galgewater, een herbouwde standerdmolen naast de Rembrandtbrug — een van de mooiste plaatjes van de stad.
In de voetsporen van Rembrandt
Rembrandt van Rijn werd op 15 juli 1606 geboren in Leiden, aan de Weddesteeg. Zijn geboortehuis staat er niet meer, maar op de Rembrandtplaats geeft een gedenktegel aan waar het stond en zie je een opmerkelijk kunstwerk: Rembrandt die naar zichzelf kijkt. Wil je meer weten over de jonge meester? Bezoek dan de Young Rembrandt Studio aan de Langebrug, het 17e-eeuwse huis waar zijn leermeester Jacob van Swanenburgh woonde en werkte. In een video mapping van zeven minuten maak je kennis met de jonge Rembrandt en de sleutelfiguren in zijn leven. En het mooiste: de toegang is gratis.
Het Rijksmuseum van Oudheden
Het nationale archeologiemuseum van Nederland zit in een monumentaal pand aan het Rapenburg en heeft de grootste archeologische collectie van het land. De hele begane grond is gewijd aan Egypte, met 1400 voorwerpen waaronder mummies en zelfs een complete Egyptische tempel. Bijzonder is de krokodillenmummie, die je via een 3D-applicatie vanbinnen kunt bekijken — zo zie je precies wat er onder de windsels zit. Kom je met kinderen? Voor 7 tot 12 jaar zijn er audiotours, ingesproken door Klokhuis-presentatoren Klaas van Kruistum en Nienke de La Rive Box, en speurroutes zoals die van Dummie de Mummie door de Egyptische zalen.
De Leidse hofjes
Verspreid door de binnenstad liggen zo’n 35 hofjes, waarvan er 17 te bezoeken zijn. Het oudste is het St. Annahofje uit 1492, het enige Leidse hofje met een eigen kapel — op zaterdag is die open voor bezoekers. Ook bijzonder is het Sionshofje uit 1480, opgedeeld in Klein en Groot Sionshofje, waar vroeger niet alleen vrouwen maar ook echtparen woonden. De hofjes waren een vorm van sociale zorg in de middeleeuwen en zijn overdag vaak vrij toegankelijk. Houd er wel rekening mee dat ze nog bewoond zijn, dus respecteer de rust. Bij de VVV koop je voor €3,50 een stadswandeling langs de 12 mooiste hofjes.
Molen de Valk
Deze stellingmolen uit 1743 zie je vanuit het hele centrum staan en is tegenwoordig een museum met zeven verdiepingen. Op de begane grond vind je de enige intact gebleven stadsmolenaarswoning van Nederland, met daarboven exposities over de geschiedenis van de molen en het originele gereedschap van de laatste molenaar. Via steile trappen klim je naar de maal- en steenzolder, en wie durft kan op de maalzolder naar buiten voor een mooi uitzicht over Leiden. De molen maalt trouwens nog steeds, dus je kunt er zelf meel kopen. Met hele kleine kinderen is de klim minder geschikt — de trappen zijn écht steil.
Naturalis Biodiversity Center
Naturalis behoort qua collectie tot de top 5 natuurhistorische musea van de wereld, met ruim 40 miljoen objecten. Na de grote verbouwing in 2019 telt het museum zeven zalen met thema’s als de dinotijd, de ijstijd, de aarde en de vroege mens. De grote publiekstrekker is T. rex Trix, het beroemde Tyrannosaurus rex-skelet dat na een wereldreis langs musea weer in Leiden staat. In het LiveScience-gedeelte geven onderzoekers demonstraties en zie je wat hun werk inhoudt. Op de negende verdieping zit een café met groot dakterras en mooi uitzicht. Met kinderen is dit een schot in de roos: overal zijn onderzoekjes en interactieve spellen te doen.
De Koornbrug en het stadhuis
Midden in het stadshart, vlakbij het stadhuis, ligt de Koornbrug: een stenen brug met overkappingen aan beide zijden. Eeuwenlang werd hier het koren verhandeld — het dak hield alles droog en eronder werd het graan opgeslagen. Tegenwoordig is het een van de sfeervolste plekken van de stad, waar locals en bezoekers neerstrijken om naar de bootjes te kijken. Op woensdag en zaterdag vind je hier vlakbij de weekmarkt, die zich uitstrekt over de kades van de Botermarkt, Vismarkt, Aalmarkt en Nieuwe Rijn. Proef er Hollandse kazen, vers brood en haring, of zoek de kraampjes met bloemen op.
De Waag aan de Aalmarkt
Aan de Aalmarkt staat de Waag, gebouwd in 1657 naar een ontwerp van de beroemde architect Pieter Post, op de plek waar eerder een houten waaggebouw stond. Hier werden eeuwenlang goederen gewogen voor een eerlijke handel in de stad. Tegenwoordig wordt er niets meer gewogen, maar zit er een restaurant in dit rijksmonument — ze noemen het ook wel de huiskamer van Leiden. Loop vanaf de Waag even door naar de Catherinabrug, die schuin het water oversteekt. Vanaf de brug heb je prachtig zicht op de Oude Rijn en de Visbrug. Tip: tegenover de Waag, waar de twee Rijnarmen samenvloeien, zit het gezellige terras van Annie’s.
Het Academiegebouw en het zweetkamertje
Aan het Rapenburg staat het oudste gebouw van Leiden: het Academiegebouw, een voormalig klooster uit de 15e eeuw. Sinds 1575 is dit het hart van de Universiteit Leiden, de oudste universiteit van Nederland. Beroemd is het ‘zweetkamertje’, waar studenten al eeuwenlang wachten op de uitslag van hun examen. Wie afstudeert, mag zijn naam op de muur schrijven — tussen de handtekeningen vind je leden van het Koninklijk Huis en zelfs Nelson Mandela. Vanaf hier wandel je zo verder langs de mooiste gracht van de stad, met onderweg de Nonnenbrug en het Van der Werfpark voor een korte pauze in het groen.
Museum De Lakenhal
Leiden had in de 16e eeuw de grootste lakenindustrie van Europa, en in de voormalige inspectiehal voor lakenstoffen zit nu het stedelijk kunstmuseum van de stad. De collectie loopt van middeleeuwse kunst tot moderne werken, met als hoogtepunt de schilderijen van Leidse meesters Rembrandt van Rijn en Jan Steen. Het monumentale pand aan de Oude Singel uit 1640 is alleen al van buiten de moeite waard, met zijn nog volledig intacte oude gevel. Direct naast het museum staat de Leidse Schouwburg, de oudste nog bestaande schouwburg van Nederland uit de 17e eeuw. En leuk om mee te nemen: in de museumwinkel koop je nieuwe Leidse lakens.
Bekijk andere blogs over deze regio
FAQ: veelgestelde vragen
Voor de hoogtepunten — de Burcht, een rondvaart, de hofjes en één museum — ben je een volle dag kwijt. Wil je meerdere musea doen of uitgebreid shoppen in het Pieterskwartier? Maak er dan een weekendje van door een overnachting te boeken bij bijv. Van der Valk Leiden of Fletcher Wellness-Hotel Leiden. De binnenstad is compact, dus alles ligt op loopafstand van elkaar.
Met de trein is het makkelijkst: vanaf station Leiden Centraal loop je in een kwartiertje naar het stadshart en de meeste musea liggen op loopafstand. Kom je met de auto, parkeer dan in een van de parkeergarages zoals de Lammermarkt (zo’n 1.000 plekken) of de Garenmarkt. Goedkoper is P+R Stadsparkeerplan Haagweg, met gratis bussen naar het centrum.
In de zomer zijn de terrassen aan de Beestenmarkt en de grachten op hun gezelligst, en is een rondvaart of sloep huren het leukst. Wil je iets unieks meemaken? Kom dan op 2 en 3 oktober tijdens Leidens Ontzet, het grootste feest van het jaar met kermis, optochten en gratis haring en wittebrood. Van eind november tot begin januari ligt er een drijvende schaatsbaan op de Nieuwe Rijn tijdens de Winter Wonder Weken.
Ja, de meeste hofjes zijn overdag vrij toegankelijk en gratis. Er zijn er 17 van de 35 te bezoeken. Houd er wel rekening mee dat ze bewoond zijn, dus houd het rustig. Bij de VVV koop je voor €3,50 een wandelroute langs de 12 mooiste hofjes.
Leiden ligt op een half uur van Amsterdam en Den Haag, dus een tweede stad meepakken is zo gedaan. In het voorjaar fiets je via de tulpenvelden van de Bollenstreek naar de Keukenhof, en op een klein kwartier fietsen liggen de Kagerplassen voor watersport. Ook de stranden van Katwijk en Noordwijk zijn dichtbij. Daarom is een verblijf op een vakantiepark in de Bollenstreek ook zo leuk. Je kunt dan al deze uitjes tijdens één weekend ondernemen!
