Zin in een reis door de tijd? Dan is Efeze in Turkije echt een topper. Deze antieke stad aan de westkust was ooit na Rome de grootste stad van het Romeinse Rijk, met tussen de 33.000 en 56.000 inwoners. En het mooie is: er is zoveel bewaard gebleven dat je je haast niet kunt voorstellen dat dit 2.000 jaar geleden een bruisende havenstad was. Je loopt hier letterlijk over marmeren straten waar Cleopatra en Marcus Antonius ook hebben gelopen. Best gaaf toch? Het bijzondere aan Efeze is dat er pas 20% is opgegraven – de rest ligt nog onder de grond. Wat je nu al kunt zien beslaat 4 vierkante kilometer en dat maakt het een van de grootste verzamelingen Romeinse ruïnes ter wereld. Van de imposante Bibliotheek van Celsus tot het gigantische theater en van luxe villa’s tot Romeinse badhuizen: op weinig plekken komt het Romeinse Rijk zo tot leven als hier. We delen hieronder de 11 mooiste highlights van Efeze die je echt niet mag missen.
Welk hotspots mag jij niet missen? Onze tips:
- Voor de mooiste foto’s: De Bibliotheek van Celsus is het absolute postkaartje van Efeze – de gereconstrueerde gevel met massieve zuilen is waanzinnig fotogeniek. Ook de Tempel van Hadrianus scoort hoog met zijn sierlijk bewerkte boog en details. En vergeet het Groot Theater niet: vanaf de bovenste rijen maak je panoramafoto’s over heel Efeze.
- Voor een uniek inkijkje in het verleden: De Terraced Houses zijn echt een aanrader als je wilt zien hoe de rijke Romeinen leefden. Je ziet hier fresco’s, privébadkuipen en er vinden nog steeds opgravingen plaats. Ook de Marmeren weg is gaaf – hier liepen Cleopatra en Marcus Antonius echt overheen en je ziet de oudste reclameborden ter wereld.
- Voor het beste uitzicht: Klim naar de bovenste rijen van het Groot Theater voor een 360 graden panorama over de hele archeologische site. Het Odeon is rustiger en geeft ook mooi uitzicht over de Curetes-straat, zonder de drukte van het grote theater.
- Als je de hitte wilt ontlopen: De Terraced Houses zijn de enige plek in Efeze met een dakconstructie – lekker schaduw dus. Perfect om even bij te komen als de zon echt hard brandt. Het kost een paar euro extra, maar je bent er ook makkelijk een half uur tot uur kwijt.
Bekijk populaire hotels in de deze regio
Bibliotheek van Celsus
Dit is zonder twijfel het echte postkaartje van Efeze. De bibliotheek werd tussen 114 en 117 gebouwd door de zoon van Romeinse senator Tiberius Julius Celsus Polemaeanus, die later in een crypte onder de bibliotheek werd begraven. Het gebouw telde twee verdiepingen met massieve Korinthische zuilen en huisvestte maar liefst 12.000 handgeschreven rollen – dat maakte het de op twee na grootste bibliotheek in de oudheid. Archeologen hebben de uitbundige gevel volledig gereconstrueerd na een brand en een aardbeving, en het is echt waanzinnig om te zien. In de nissen van de gevel staan vier beelden (replica’s, de originelen zijn in Wenen) die de vier deugden voorstellen: wijsheid, kennis, intelligentie en dapperheid. Neem hier zeker de tijd om alle marmeren details te bewonderen.
Groot Theater van Efeze
Het theater is kolossaal. Stel je voor: 25.000 toeschouwers die hier plaatsnamen voor gladiatorengevechten, toneelstukken en concerten. Het bouwwerk werd in de 3e eeuw v.Chr. door de Grieken opgetrokken en later door de Romeinen uitgebreid tot drie grote verdiepingen. Je ziet nog steeds de speciale keizersuite waar alleen de keizer mocht zitten en de marmeren zitjes voor belangrijke gasten. Het theater wordt trouwens nog steeds gebruikt – niet zo lang geleden traden hier Elton John, Sting en Diana Ross op. Een aantal historici denkt dat apostel Paulus hier preken hield, al kwam hij in conflict met de aanhangers van Artemis en belandde hij in de gevangenis. Klim zeker naar de bovenste rijen voor een panoramisch uitzicht over heel Efeze.
Tempel van Artemis
Dit was een van de oorspronkelijke zeven wereldwonderen en de eerste tempel die bijna helemaal uit marmer werd gebouwd. Het gigantische complex telde maar liefst 127 zuilen van 18 meter hoog en besloeg meer dan 100 bij 50 meter – het was toen de grootste tempel ooit gebouwd. Croesus, de rijke koning van Lydië, sponsorde de bouw in de 6e eeuw v.Chr. om de godin Artemis (dochter van Zeus en tweelingzus van Apollo) te vereren. Helaas is er door branden en invasies van de Goten in het jaar 262 nog maar één zuil over, die door Oostenrijkse archeologen is herbouwd. Je hebt echt wat fantasie nodig om je voor te stellen hoe imposant dit ooit was, maar het blijft een bijzondere plek.
Tempel van Hadrianus
Dit is een van de best bewaarde bouwwerken in Efeze en je herkent de tempel direct aan de prachtig bewerkte boog boven de ingang. De gevel is sierlijk versierd met gedetailleerde reliëfs en zuilen. Het bijzondere is dat de tempel houten deuren en een houten dak had – heel ongebruikelijk voor die tijd. De tempel dateert uit de 2e eeuw en werd gebouwd ter ere van keizer Hadrianus, ook wel bekend als de ’toeristenkeizer’ omdat hij tijdens zijn regeerperiode lekker door zijn hele rijk reisde (van Schotland tot Egypte). Hadrianus kwam hier meerdere keren en Efeze beviel hem blijkbaar goed. Een absolute must-see tijdens je bezoek.
Curetes-straat
Deze straat dateert uit de 2e eeuw v.Chr. en was een van de belangrijkste verkeersaders in Efeze. Aan beide kanten vond je toen ambachtelijke winkels, beelden en monumenten. De straat was extravagant omzoomd met zuilen en deels geplaveid met wit marmer – echt super mooi om te zien. De Curetes-straat werd gebruikt voor ceremonies ter ere van de Griekse godin Artemis. Een van de bekendste monumenten hier is het Memmius-monument, dat in de 1e eeuw werd opgericht door keizer Augustus om het Romeinse leger te vieren na een militaire overwinning. Vanaf deze straat krijg je echt een goed beeld van hoe druk en levendig deze stad ooit was.
Marmeren weg
Dit was misschien nog wel belangrijker dan de Curetes-straat. Op deze marmeren vloer hebben Cleopatra en Marcus Antonius écht gelopen – best bizar om te bedenken. Je ziet nog steeds de sporen van de strijdwagens die hier ooit reden. Op de marmeren vloer zie je ook gravures die waarschijnlijk de oudste reclameborden ter wereld zijn: ze maken reclame voor een bordeel. Verder vind je hier een marmeren muur waarop nieuwe wetten werden gegraveerd, zodat iedereen ze kon lezen. De marmeren weg verbond de bibliotheek met het theater en was dé parade-straat waar alle beroemdheden van het Romeinse Rijk hebben gelopen. Loop hier rustig overheen en stel je voor hoe het er 2.000 jaar geleden uitzag.
Terraced Houses (Romeinse huizen)
Dit zijn de luxe villa’s waar de rijkste en machtigste Efeziërs woonden. Je moet er een extra ticketje voor kopen (paar euro extra), maar het is het absoluut waard. De huizen worden beschermd door een dakconstructie, dus je hebt er lekker schaduw. Het geeft een uniek inkijkje in hoe het leven van de bewoners er in de oudheid uitzag. Er zijn twee complexen: in het oostelijke deel zie je de Domus waar rijke Romeinen woonden, en in het westelijke complex staan vijf luxe huizen met prachtige fresco’s, kunstwerken en zelfs privébadkuipen. Elk huis had stromend water en een eigen ingang vanaf de straat. Er vinden hier nog steeds opgravingen plaats, dus je neemt ook een kijkje achter de schermen. Echt een aanrader voor iedereen die in geschiedenis geïnteresseerd is.
Tempel van Domitianus
Deze tempel op het gelijknamige plein was de eerste tempel in Efeze die naar een keizer werd genoemd. Het was toen de hoogste tempel van de stad, ook al werd Domitianus algemeen beschouwd als een wrede en onbekwame alleenheerser. Hij stond namelijk bekend om zijn extreme wreedheden – toen schippers in opstand kwamen tegen hogere tolgelden, nodigde hij hen uit voor een gesprek en liet hij ze vervolgens allemaal vermoorden. Bij de tempel werd een beeld van de godin Nike neergezet, de gevleugelde overwinning. De vleugels van dit beeld waren later de inspiratie voor een Amerikaanse toerist die een sportmerk oprichtte. Best grappig detail toch?
Prytaneion
Dit was niet alleen het stadhuis van Efeze van waaruit hoge ambtenaren regeerden, maar ook de plek waar religieuze ceremonies, feesten en banketten werden georganiseerd. De geschiedenis gaat terug tot de tijd van keizer Augustus. Het bijzondere is dat vlak naast het stadhuis de eeuwige vlam van de tempel van Hestia brandde – de godin van de vruchtbaarheid die het hart van de stad symboliseerde. Het Boulotherion (de raadszaal) lag hier ook, waar de duizend belangrijkste inwoners van Efeze vergaderden. Voor de raadszaal werden klaterende fonteinen neergezet zodat het gewone volk buiten niet kon horen wat er besproken werd. Die raad stond trouwens bekend om eindeloos vergaderen zonder concrete actie – de gevel was versierd met beelden van stieren, wat volgens sommigen de oorsprong is van het begrip ‘bullshit’.
Baden van Varius
Geen Romeinse stad zonder een groot badcomplex, en zo ook in Efeze. De baden van Varius werden in de 2e eeuw v.Chr. door de Grieken gebouwd en verder ontwikkeld tijdens de Romeinse en Byzantijnse periode. Het complex besloeg een enorm gebied – je ziet nu alleen een klein deel, want slechts een fractie is opgegraven. De Romeinen gebruikten de baden niet alleen om te wassen, maar ook als sociale ontmoetingsplek waar ze de hele middag doorbrachten. Je kon hier verschillende ruimtes vinden met koud, lauw en heet water. Het geeft een mooi beeld van hoe geavanceerd de Romeinen waren met hun waterleidingen en verwarmingssystemen. Best indrukwekkend voor die tijd.
Odeon
Het Odeon was een klein overdekt theater dat plaats bood aan ongeveer 1.500 toeschouwers en werd gebruikt voor vergaderingen van de stadsraad en muziekuitvoeringen. Het dateert uit de 2e eeuw en werd gebouwd door Publius Vedius Antoninus, een rijke Efeziër. In tegenstelling tot het grote theater was dit een intieme ruimte met een goed uitgewerkte akoestiek voor concerten en debatten. De zitplaatsen waren gemaakt van marmer en je kon het dak sluiten als het slecht weer was. Vanaf de bovenste rijen heb je een mooi uitzicht over de Curetes-straat. Het is een stuk rustiger dan het grote theater, dus je kunt er lekker rondkijken zonder hordes andere toeristen.
Bekijk andere blogs over deze regio
FAQ: veelgestelde vragen
Reken op minimaal 2 tot 3 uur voor de hoofdbezienswaardigheden. Wil je ook de Terraced Houses zien en rustig rondkijken? Dan ben je er makkelijk 4 uur zoet. Het gebied is groot (4 vierkante kilometer van het opgegraven deel) en je loopt best wat kilometers.
Begin bij de upper gate, ook al komt de goedkope shuttle vanaf Selçuk aan bij de lower gate. Vanuit de upper gate loop je naar beneden en bewaar je het mooiste (de Bibliotheek van Celsus) voor het laatst. Je kunt voor 20 lira een taxi nemen naar de upper gate – dat scheelt je een flinke klim in de hitte.
Ja, absoluut. Het kost een paar euro extra maar je krijgt een uniek inkijkje in hoe rijke Romeinen leefden. Je ziet prachtige fresco’s, mozaïeken en zelfs privébadkamers. Plus: er is een dakconstructie, dus lekker schaduw. En er vinden nog steeds opgravingen plaats, dus je neemt ook een kijkje achter de schermen.
Ga zo vroeg mogelijk – Efeze opent om 8 uur ’s ochtends. Rond 10-11 uur komen de busladingen vol cruisetoeristen vanuit Izmir aan. Een andere optie is halverwege de middag arriveren als de grote groepen alweer weg zijn. Maak dan meteen eerst foto’s bij de Bibliotheek van Celsus en het Theater voordat het te druk wordt.
Neem genoeg water mee – je hebt makkelijk 2-3 liter nodig per persoon als het warm is. Er is weinig schaduw (alleen bij de Terraced Houses) en het wordt bloedheet tussen al dat steen en marmer. Smeer je goed in met zonnebrand, draag comfortabele wandelschoenen (veel ongelijke marmeren vloeren) en neem eventueel een petje of zonnehoed mee. Je kunt binnen het complex ook drankjes kopen, maar die zijn duurder.
